صفحه شخصی عباس پسندیده

روزنه ای به کهکشان معارف اسلامی

حضرت خدیجه(س) و خانواده



مجموع: ۱

بازدید: ۱۳۴۶

خبر

حضرت خدیجه(س) و خانواده

ارسال شده در: 17 خرداد 1396 - 23:04 توسط عباس پسندیده

 

حضرت خدیجه(س) و خانواده

 

حضرت خدیجه(س) یکی از بانوان بزرگ عالم است که در شرح اوصاف و فضایل ایشان، سخنان بسیاری بیان شده است. او زنى دانشمند، پرتجربه، فهیم، روشن‏بین و صاحب‌کمال بود که ثروتش را رسول خدا (ص) بخشید و سعادت دنیا و آخرت را کسب نمود. با این همه تبیین ابعاد مختلف شخصیتی ایشان به ویژه در حوزه مسائل خانواده برای همگان به ویژه بانوان درس آموز و ضروری است؛ در همین راستا گفتگویی با حجت الاسلام والمسلمین دکتر عباس پسندیده رئیس پژوهشکده اخلاق و روانشناسی و عضو هیئت علمی دانشگاه قرآن و حدیث ترتیب داده شده است که در ذیل به مطالعه آن می نشینیم.

 

واکاوی شخصیت خدیجه(س) رهگشای خانواده  ها

حجت الاسلام والمسلمین دکتر عباس پسندیده درباره نقش حضرت خدیجه (س) در خانواده پیامبر اکرم(ص) اظهار کرد: همسران پیامبر(ص) مادر مومنان نامیده می شوند، اولین و برجسته ترین آن ها حضرت خدیجه (س) است. بر اساس منابعی که وجود دارد در این مطلب تردیدی میان شیعه و اهل سنت نیست. واکاوی این شخصیت والا می تواند رهگشای خانواده ها در این دوران باشد. وی سیر مباحثی که پیرامون این شخصیت والا مورد واکاوی قرار می گیرد را به دوران قبل ازدواج و پس از ازدواج تقسیم کرده و افزود: با بررسی دوران زندگی این بانوی بزرگوار سعی می کنیم نکاتی را که به همین مناسبت درباره یک خانواده ایرانی سالم و شادکام وجود دارد بیان کنیم. در رابطه با ازدواج حضرت و سن ایشان در ازدواج اختلاف نظرهایی وجود دارد؛ قول مشهور حدود 40 سال است اما بنا بر تحقیق بین 25 تا 28 سال بوده است. حضرت خدیجه(س) جزو خانواده های اشرافی مکه در دوران جاهلیت نبود و در یک خانواده متوسط رشد کرده اند اما به جهت تمکن مالی، خصوصیات و ویژگی های شخصی در میان مردم مکه اعتبار و جایگاه رفیعی داشتند. ایشان بانویی بود که در حوزه تجارت، توان مدیریتی و تبحّر بسیار بالایی داشت و در عرصه های اجتماعی فعالیت می کرد. ازدواج پیامبر(ص) با ایشان بیانگر این مطلب است که شایستگی زن منافاتی با فعالیت های اجتماعی او ندارد، حال چنین شخصی با مردی ازدواج می کند که یتیم بوده و با سرپرستی اطرافیان بزرگ شده است، جوانی که از اموال دنیا هیچ چیزی ندارد. سوالی که در اینجا مطرح می شود آن است که چه چیز سبب این ازدواج شد به طوری که خواستگاری نیز از طرف حضرت خدیجه (س) صورت گرفت. عامل جذب در این پیوند هیچ یک از موقعیت های اجتماعی و ثروت نبود، بلکه معیار انتخاب شخصیتی مانند حضرت خدیجه کبری(س) امانت داری، پاکی و صداقت پیامبر اکرم (ص) بوده است. در واقع، عامل ازدواج و موضوعی که حضرت خدیجه(س) را جذب می کند اخلاقیات است.حضرت خدیجه (س) با توجه به شناختی که از پیامبر(ص) کسب کرد و توصیفاتی که شنیده بود، علاقمند به ازدواج با ایشان می شود و به خواستگاری فردی می رود که به لحاظ مالی اصلا قابل مقایسه با او نیست.

 

انتخاب مناسب، مساله مهم ازدواج

رئیس پژوهشکده اخلاق و روانشناسی با بیان این مطلب که انتخاب مناسب، مساله بسیار مهمی در مباحث ازدواج است، تصریح کرد: برای تشخیص میزان فرزانگی شخص باید تصمیم گیری های وی را مورد بررسی قرار دهیم. حضرت خدیجه(س) در دوران جاهلیت فرزانگی خود را در انتخاب به اثبات رسانده است و این انتخاب نشان دهنده هوشمندی، تیزهوشی و درایت ایشان است چرا که فرهنگ زمانه روی این فرد اثر نگذاشت و این بانو توانست عاقلانه فکر کند و انتخاب نماید. بنابراین این نکته بسیار با اهمیت است که حضرت خدیجه (س) در دوران جاهلیت و برخلاف روحیه زنانه و احساسی سایر خانم ها، جنبه های دیانت، صداقت و امانتداری را در انتخاب خود رعایت می کند. طبق نقلی که در کتاب های تاریخ وجود دارد خانواده پیامبر اکرم(ص) به لحاظ عناوین اجتماعی جزو اشراف مکه به حساب می آمدند و خانواده حضرت خدیجه(س) جزو قشر متوسط جامعه بودند، از این رو، با معادلاتی که ما داریم این دو نفر به لحاظ اجتماعی نیز با هم سازگاری نداشته اند اما این ازدواج بسیار موفق بود که ادله موفقیت آن را بیان خواهیم کرد.

 

تصدیق و تایید پیامبر(ص)

وی با اشاره به توصیف زیبای پیامبر گرامی اسلام در رابطه با همسر بزرگوارشان حضرت خدیجه(س)، بیان کرد: حضرت محمد(ص) در بیانی زیبا حضرت خدیجه کبری(س) را این چنین معرفی می کنند:

" مَا أَبْدَلَنِی اللَّهُ خَیْراً مِنْهَا صَدَّقَتْنِی إِذْ كَذَّبَنِی النَّاسُ وَ وَاسَتْنِی بِمَالٍ إِذْ حَرَمَنِی النَّاسُ وَ رَزَقَنِیَ اللَّهُ الْوَلَدَ مِنْهَا و لَمْ یَرْزُقْنِی مِنْ غَیْرِهَا؛ خداوند متعال بهتر از او چیزی به من نداده است مرا تایید کرد وقتی که دیگران مرا تکذیب می کردند، در مال خود با من مواسات کرد و مرا بر خود مقدم داشت در وقتی که مردم محرومم کردند و خداوند متعال از ایشان به من فرزند روزی کرد و از غیر ایشان به من فرزندی نداد."

در تبیین در فراز نخست از فرمایش پیامبر اکرم(ص) «مَا أَبْدَلَنِی اللَّهُ خَیْراً مِنْهَا، خداوند متعال بهتر از او چیزی به من نداده است» باید گفت که نبیّ مکرم اسلام معتقد است مهمترین و بهترین همسر من حضرت خدیجه (س) است. ایشان در این کلام زیبا سه ویژگی حضرت خدیجه(س) را مطرح می کنند. اولین ویژگی را چنین برمی شمارند؛ "صَدَّقَتْنِی إِذْ كَذَّبَنِی النَّاسُ، وقتی مرا تایید کرد که دیگران مرا تکذیب می کردند." در این جمله چند نکته مهم وجود دارد؛ نکته اول اینکه تایید همسر یکی از ویژگی های بسیار مهم زنان شایسته است. از جمله مواردی که حس رضایتمندی و خرسندی را به مردان ارزانی می دارد این است که از طرف همسرشان مورد تایید واقع شوند. در مقابل ممکن است کسانی را مشاهده کنید که مرتب از همسر خود ایراد می گیرند و دنبال عیب جویی از همسر خود هستند اما حضرت خدیجه (س) همسر خود را تصدیق می کند و این موضوع پشتوانه بسیار مهمی برای پیامبر اکرم(ص) است. ارائه متعالی ترین آئین توحیدی در یک جامعه جاهلی مسئولیت بسیار سنگینی است لذا پیامبر(ص) نیز در این باره می فرمایند که هیچ کس در این راه به اندازه من آزار ندید، اما در چنین شرایطی ایشان تایید و همراهی همسر گرامی خود حضرت خدیجه(س) را داشته است که این تایید کردن به لحاظ روحی و روانی در پیامبر اکرم (ص) تاثیر بسیار مثبتی گذاشته بود.

 

استقامت در برابر اکثریت

نکته دوم این است که حضرت می فرمایند؛ «زمانی مرا تایید کرد که دیگران مرا تکذیب می کردند». در اینجا باید به یکی از ویژگی های خانم ها اشاره کنیم؛ خانم ها بر حسب ویژگی های ذاتی نظر اکثریت برایشان مهم است لذا خیلی زود تابع جمع می شوند و چیزی را می پذیرند که اکثریت آن را قبول دارد. به عنوان مثال مساله مُد به همین دلیل در بین خانم ها رواج بیشتری دارد. البته این هم به خاطر خصلتی است که خدای متعال آن را درون وجودشان قرار داده است که گاهی اوقات از آن استفاده نامطلوب می شود. خانم ها معمولا به دنبال شیوه و سبکی هستند که اکثریت انجام می دهند و برایشان اهمیت دارد که دیگران آنها را تایید کنند. اما حضرت خدیجه کبری(س) وقتی همه افراد جامعه پیامبر(ص) را رد کردند ایشان را تایید کرد و این نشان دهنده قوت و فرزانگی این بانوی بزرگواراست. در واقع حضرت خدیجه (س) در جمع مردم تنها هستند چرا که همه مردم با رویه و مسلکی که همسرش انتخاب کرده مخالف هستند. یکی از مصادیق تحت تاثیر جمع قرار گرفتن که در جامعه امروزی مشاهده می کنیم آن است که گاهی اوقات دختران و زنان ما سبک پوشش، گویش و زندگیشان را به دلیل تبعیت از دیگران تغییر می دهند و نمی توانند آن سبک مذهبی، اسلامی و فرهنگی خود را نگه دارند. اما فرزانگی و رشد یافتگی حضرت خدیجه کبری (س) در این است که توانست در برابر مخالفت جمع مقاومت کند. حال اگر همین ویژگی در جامعه ما و در بین خانم ها وجود داشته باشد می تواند به سلامت ایمانی خانواده ها کمک کند. در واقع ما باید بدانیم در تشخیص مدل ها و مسیر زندگیمان، ملاک را جمع، اکثریت و مد روز قرار ندهیم بلکه ملاک ما معیارهای ارزشی باشد که ماه مبارک می تواند در این زمینه کمک بسیار زیادی به ما برساند. نکته دیگر در این قسمت آن است که همین تایید کنندگی، می تواند پشتوانه بسیار مهمی برای همسران باشد و در این صورت صمیمیت را در بین خانواده ها افزایش داده و سبب بروز احساس رضایتمندی از زندگی می شود.

 

مواسات و حمایت از پیامبر(ص)

عضو هیئت علمی دانشگاه قرآن و حدیث با اشاره به دومین ویژگی حضرت خدیجه(س) گفت: پیامبر (ص) در فراز دیگری از فرمایش خود فرمودند  «وَ وَاسَتْنِی بِمَالها إِذْ حَرَمَنِی النَّاسُ؛ او بود که در مال خود با من مواسات کرد و مرا بر خود مقدم داشت، در وقتی که مردم محرومم کردند» مواسات ـ بر خلاف تصور ـ به معنای کمک کردن به دیگران نیست و با بخشیدن فرق دارد، تفاوت مواسات و بخشیدن در این است که در بخشیدن من می گویم از مال خودم به شما بخشیدم اما مواسات به این معناست که شما شریک مال من هستید. این به لحاظ اخلاقی در درجه بالاتری قرار دارد، به این معنا که حضرت خدیجه (س) ایشان را در مال خود سهیم کرد و همه دارایی خود را در راه اسلام فدا کرد.  نکته دیگر این عبارت این است که می فرماید وقتی که همه مردم پیامبر(ص) را محروم کرده بودند، حضرت خدیجه(س) پشت این مرد ایستاد و از او حمایت کرد. در مرحله اول حمایت تاییدی است که روش و رویه همسر را تایید می کند. در اینجا باید عرض کنیم که  در جامعه ما نیز بسیاری از مردان با ایمانی هستند که به لحاظ پاکدستی، وضعیت معیشتی خوبی نداشته و خیلی از مواقع از طرف همسر و خانواده خود تحت فشار قرار می گیرند. بنده افراد بسیاری را دیده ام که به خاطر فشار خانواده به انواع فسادها کشیده می شوند اما در مورد حضرت خدیجه(س) این مساله وجود ندارد ایشان نه تنها همسرش را از لحاظ مالی در مضیغه قرار نمی دهد بلکه ایشان از مال خود نیز به همسرش کمک می کند که نکته بسیار مهمی است.

وی در ادامه افزود: باید بدانیم که حضرت خدیجه (س) ارزش را در چه می بیند. یک قاعده کلی که در مورد همه انسان ها صدق می کند این است که ما هر چیزی را ارزش بدانیم بقیه امورمان را فدای او می کنیم. برخی افراد حاضرند دین خود را فدای تمتعات دنیایی کنند، یکی از دعواهای بزرگ خانواده ها که نارضایتی را افزایش می دهد این است که چرا ما به لحاظ اقتصادی تمکّن فراوان پیدا نمی کنیم و این موجب اختلافات می شود در حالی که حضرت خدیجه(س) تمکن فراوان در ازدواج را به صفر می رساند و کاملا معکوس آن رویه ای که ما انتظار داریم عمل می کند. دلیل این موضوع تفاوت در معیارهای ارزش گذاری  است. حضرت خدیجه (س) به عنوان یک انسان فرهیخته درک می کند که مال و ثروت معیار ارزش گذاری انسان نیست. این بانوی رشد یافته داشتن ثروت را سبب ارزش نمی داند، چون ارزش برای ایشان همان هدایتی است که از طریق پیامبر(ص) کسب کرده است. بنابراین دومین ویژگی که حضرت محمد(ص) به خاطر آن، این بانوی بزرگوار را می ستایند و بعد از رحلتشان هم با تکریم از ایشان یاد می کردند به این نکته برمی گردد که ایشان هر آنچه دارد را فدای مسیر هدایت می کند و از اینکه از اوج ثروت، مکنت و جایگاهی که در آن نظام اشرافی جاهلیت داشت به جایگاه یک انسان فقیر و تهیدست برسد، ناراحت نبوده است.

ایشان افزود: خداوند در قرآن ما را به سوی تجارتی پر سود راهنمایی می کند و می فرماید: هَلْ أَدُلُّکُمْ عَلَى تِجَارَةٍ تُنجِیکُم مِّنْ عَذَابٍ أَلِیمٍ، این تجارت همان ایمان به خدا و رسولش و جهاد در راه خداست و جاودان و تعیین کننده است. مال دنیایی فانی است اما آنچه که باقی و پایدار است همین هدایت است. از همین رو، حضرت خدیجه(س) نیز هدایت را خرید و سود کرد.

 

فرزند آوری، شاخصه موفقیت خانواده

حجت الاسلام والمسلمین پسندیده در ادامه به سومین ویژگی حضرت خدیجه (س) اشاره کرده و خاطرنشان کرد: توصیف دیگری که پیامبر اکرم (ص) درباره شخصیت حضرت خدیجه (س) فرموده اند این بود که «وَ رَزَقَنِیَ اللَّهُ الْوَلَدَ مِنْهَا و لَمْ یَرْزُقْنِی مِنْ غَیْرِهَا به این معنا که خداوند متعال از ایشان به من فرزند روزی کرد و از غیر ایشان به من فرزندی نداد.»

نکته بسیار ظریفی که در این عبارت دارد مساله فرزند آوری است. متاسفانه گاهی اوقات فراموش می کنیم که ارزش های یک خانواده و ارزش های یک زن در چیست؟ حضرت خدیجه کبری(س) اموال خود را در راه خدا می دهد و خدا هم گوهری به نام زهرای اطهر (س) را به ایشان عطا می فرماید. اینکه انسان ها در چهارچوب ارزش های خانواده به فرزند چه مقدار بها می دهند نکته مهمی است که متاسفانه امروزه این ارزش به شدت تنزّل پیدا کرده است، در حالی که یکی از ارزش های اصیل برای انسان های رشد یافته تربیت فرزندان شایسته است که در تحقیقات هم یکی از دلایل افزایش شادکامی همین موضوع است. بنابراین گام موثر در جامعه ی کنونی آن است که ما بتوانیم این فضا را تغییر داده و یکی از شاخص های موفقیت خانواده ها را فرزندان بنامیم.

این پژوهشگر مطالعات حدیثی در پایان اضافه کرد: ویژگی هایی همچون تایید کننده بودن، حمایت مالی و فرزند آوری از ویژگی های شاخصی است که حضرت محمد(ص) از آن ها به عنوان خصوصیات بانوی بزرگوار اسلام حضرت خدیجه (س) یاد می کند و همین شاخص ها عواملی هستند که یک خانواده سالم و شادکام را به وجود می آورند.

پایان گفتگو

تهیه و تنظیم: ن. یکتا

  

نظرات

یادداشت ها

کتاب ها